NLD, ASS, DCD & ADHD

Overlap en verschillen: Waarom NLD geen ASS, DCD of ADHD is

De grenzen tussen de verschillende neurodiverse diagnoses zijn in de praktijk minder zwart-wit dan je zou willen. Veel symptomen duiken op bij meerdere stoornissen en de intensiteit ervan verschilt sterk per persoon.

Het belangrijkste kenmerk van een Non-verbale Leerstoornis (NLD) volgens de klassieke beschrijving is de grote discrepantie tussen de visueel-ruimtelijke ontwikkeling en de verbale ontwikkeling. Hierbij is het verbale IQ aanzienlijk sterker ontwikkeld dan het visueel-ruimtelijke IQ (met een verschil van minimaal 10 punten).

Binnen de nieuwe DVSD-benadering uit 2025 is deze discrepantie echter niet meer vereist. De kern ligt bij aanhoudende problemen met het verwerken en/of integreren van visuele en ruimtelijke informatie. Sterke verbale vaardigheden zijn daarbij geen vereiste.

Hoewel NLD overlappende kenmerken heeft met andere diagnoses, onderscheidt het zich in de kern door de visueel-ruimtelijke problemen:

ADHD: Overlap in moeite met executieve vaardigheden (zoals plannen en organiseren).
AUTISME (ASS): Overlap in het missen van non-verbale communicatie en sociale signalen.
DCD: Overlap in motorische onhandigheid.

Bij NLD ligt het visueel-ruimtelijke tekort aan de basis van al deze problemen. Omdat de visuele informatieverwerking hapert, ontstaan er secundaire problemen met de motoriek, de planning én het begrijpen van sociale situaties. Binnen de nieuwe naam DVSD kunnen motorische, sociale of aandachtsproblemen voorkomen, maar deze zijn geen afzonderlijke kernvereisten van de stoornis meer. Meer over de kenmerken en de manier waarop NLD het dagelijks functioneren beïnvloedt, lees je op onze pagina Wat is NLD?.

De neurologische basis: De rol van de witte stof in de hersenen

Rourke (1989, 1995, 2000) beschreef dat het profiel van NLD mogelijk samenhangt met een andere werking of organisatie van de witte stof in de hersenen. De witte stof vormt het communicatienetwerk van de hersenen. Zij verbindt zowel aangrenzende hersengebieden als gebieden die verder van elkaar liggen. Dankzij deze verbindingen kunnen verschillende hersengebieden informatie met elkaar uitwisselen en combineren. Dit is belangrijk voor het leggen van verbanden, omdat complexe informatie vaak niet door één afzonderlijk hersengebied wordt verwerkt, maar ontstaat door de samenwerking tussen verschillende gebieden.

Bij NLD wordt al langere tijd gedacht aan een verstoring in de witte-stofverbindingen van de hersenen. Rourke legde daarbij vooral de nadruk op de rechterhersenhelft. Deze hersenhelft speelt een belangrijke rol bij het verwerken en combineren van visueel-ruimtelijke, sociale en andere non-verbale informatie. Juist voor het samenbrengen van verschillende stukjes informatie zijn goede verbindingen tussen hersengebieden van groot belang. Rourke veronderstelde daarom dat een minder efficiënte werking van de witte-stofverbindingen in de rechterhersenhelft een belangrijke rol kan spelen bij het ontstaan van het typische NLD-profiel. Dit betekent overigens niet dat er bij mensen met NLD sprake is van aantoonbare hersenschade; het gaat om een mogelijke verklaring voor het specifieke patroon van sterke en zwakke kanten dat bij NLD wordt gezien.

Deze neurologische verklaring moet vooral worden gezien als onderdeel van de historische theorievorming rond NLD. De huidige DVSD-benadering stelt geen specifieke afwijking in de rechterhersenhelft of de witte stof als diagnostisch criterium.

Een belangrijke verbinding tussen de linker- en rechterhersenhelft wordt gevormd door het corpus callosum, ook wel de hersenbalk genoemd. Het corpus callosum is de grootste bundel zenuwvezels in de hersenen en maakt het mogelijk dat informatie tussen beide hersenhelften wordt uitgewisseld. Wetenschappers ontdekten dat het achterste gedeelte van de hersenbalk, het splenium gemiddeld kleiner is bij kinderen met NLD dan bij de controlegroepen. In dezelfde studie hing een kleiner splenium samen met lagere performale IQ-scores, maar niet met verbale IQ-scores.

Het splenium speelt een belangrijke rol bij de uitwisseling van informatie tussen de achterste hersengebieden, waaronder gebieden die betrokken zijn bij visuele verwerking. Een kleiner splenium zou daarom mogelijk kunnen bijdragen aan de problemen die mensen met NLD ervaren bij het verwerken en integreren van visueel-ruimtelijke informatie. Het is echter belangrijk om te benadrukken dat dit een verband is en niet betekent dat een kleiner splenium de oorzaak van NLD is. In de volgende alinea lees je meer over dit onderzoek.

Onderzoek naar het splenium en NLD

In 2012 deden onderzoekers Jodene Goldenring Fine en Margaret Semrud-Clikeman een belangrijk MRI-onderzoek onder 147 kinderen met ADHD, ASS, NLD en een neurotypische controlegroep. Ze zochten naar wetenschappelijk bewijs of NLD een zelfstandige diagnose mag worden genoemd.

De resultaten waren helder:

Kinderen met NLD bleken een significant kleiner splenium te hebben dan de andere kinderen. Het splenium is een onderdeel van het corpus callosum dat betrokken is bij de uitwisseling van informatie tussen hersengebieden, waaronder gebieden die betrokken zijn bij visuele verwerking.
Kinderen met autisme lieten juist een tegenovergesteld beeld zien; in deze studie hadden kinderen met hoogfunctionerend autisme een groter middendeel van het corpus callosum dan kinderen met NLD en neurotypische kinderen. .

Dit MRI-onderzoek levert een belangrijk biologisch bewijs. Het pleit voor een zelfstandig neurologisch profiel van NLD dat wezenlijk verschilt van hoogfunctionerend autisme of ADHD.

Benieuwd naar de resultaten van het hersenonderzoek? Je kunt de MRI-studie naar het corpus callosum bij NLD online lezen op PubMed.

De unieke kenmerken van ADHD, Autisme en NLD op een rij

Om de verschillen tussen deze veelvoorkomende diagnoses helder te maken, vind je hieronder het specifieke profiel per stoornis op basis van het belangrijkste kernprobleem, gedrag en talenten.

1. Het profiel van NLD (Non-verbale Leerstoornis)

Hoofdprobleem: Grote moeite met het verwerken van visuele en ruimtelijke informatie.
Sociaal profiel: Mist vaak onbewust subtiele lichaamstaal, context en sociale signalen van anderen. Verbaal sterk en kan zich goed uitdrukken in taal.
Schoolprofiel: Blinkt uit in technisch lezen en heeft een supergoed geheugen voor feiten. Heeft juist veel moeite met wiskunde, ruimtelijk inzicht en begrijpend lezen.
Lichamelijk profiel: Uit zich vaak in motorische onhandigheid (veel botsen of dingen laten vallen) of snel overprikkeld zijn door prikkels van buitenaf.
Grootste kracht: Sterk in taal en het onthouden van feiten. Kan vaak veel kennis opbouwen en deze kennis goed onder woorden brengen. (Bij DVSD is sterke taalontwikkeling geen vereiste)

2. Het profiel van ADHD

Hoofdprobleem: Problemen met planning en concentratie, de aandacht vasthouden en rustig blijven.
Sociaal profiel: Vaak heel enthousiast, vriendelijk en open in het contact, maar soms ook een beetje impulsief (eerst doen, dan pas denken).
Schoolprofiel: Loopt op school vooral vast door een gebrek aan focus, moeite met stilzitten en problemen met spullen organiseren.
Lichamelijk profiel: Kan snel onrustig of hyperactief zijn in het lichaam en is soms gevoelig voor drukte.
Grootste kracht: Vaak supercreatief, zit vol met goede ideeën en heeft een enorme berg energie.

3. Het profiel van Autisme (ASS)

Hoofdprobleem: Moeite met de sociale communicatie en het verwerken van prikkels via de zintuigen.
Sociaal profiel: Vaak wat meer op zichzelf (teruggetrokken) of voelt zich sociaal snel onhandig in grotere groepen.
Schoolprofiel: Wisselend. Het resultaat op school hangt heel erg af van hoe interessant de student het onderwerp vindt en hoeveel structuur er is.
Lichamelijk profiel: Zeer vaak overgevoelig voor zintuiglijke prikkels, zoals harde geluiden, fel licht of de stof van bepaalde kleding.
Grootste kracht: Kan zich extreem diep focussen op specifieke hobby’s of interesses en heeft een enorm oog voor detail.